Osmanlı İmparatorluğu nasıl parçalandı? 📉 III. Selim reformlarına kim direndi? Halifelik ne zaman ve neden kaldırıldı? İmparatorluğun çöküş sürecini keşfet! Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküş nedenleri ve parçalanma süreci (1792-1919). III. Selim’in ıslahatları (Nizam-ı Cedid), Yeniçeri Ocağı’nın direnişi ve Kabakçı Mustafa İsyanı. Tanzimat Dönemi, Meşrutiyetler ve 3 Mart 1924’te halifeliğin kaldırılmasıyla imparatorluğun kesin sonu.
📉 Osmanlı İmparatorluğu’nun Çöküş Süreci (1792-1922)
Osmanlı İmparatorluğu, 1792’de Ruslarla yapılan **Yaş Antlaşması’ndan** sonra yavaş yavaş eriyip parçalanmaya başladı. Altı yüz yıllık bir geçmişi olan imparatorluk, Birinci Dünya Savaşı’nı kazanan devletlerin 1919’da Anadolu’ya asker çıkarmasına kadar bu süreci yaşadı ve sonunda tarihe karıştı.
- yüzyıl sonlarında başlayan duraklama ve gerileme dönemlerinin sebepleri bu çağda da devam etti. **Yeniçeri Ocağı** savaş gücünü kaybetmiş, Avrupa’daki bilimsel ve teknik gelişmelere ayak uydurulamamıştı.
Islahat Hareketleri ve Gerici Direniş
İmparatorluğu kurtarma çabaları, III. Selim döneminde başladı ancak iç dirençle karşılaştı:
III. Selim Dönemi Islahatları (1789-1807)
- Selim III, Fransa’dan getirttiği uzmanlarla topçu, denizcilik ve istihkâm okulları açtı.
- Levent Çiftliği ve Selimiye Kışlası kurularak **Avrupa usulü askerî eğitim** başlatıldı.
Islahatı Engelleyen Sebepler
- Yeniliklerden hoşlanmayan gericiler, **Kabakçı Mustafa** liderliğinde sarayı bastı ve Selim III’ü tahttan indirdi.
- **Yeniçeri Ocağı’nın direnişi** ve ulemanın baskıları en büyük iç engellerdi.
- **Dış Baskılar:** Avrupa devletlerinin içişlere müdahalesi, **kapitülasyonların** yaygınlaşması ve azınlık isyanları süreci baltaladı (Örn: Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı).
Tanzimat, Meşrutiyetler ve Son
- yüzyıl, Batı’ya yönelişin hızlandığı ancak siyasi istikrarsızlığın da arttığı bir dönem oldu.
- Tanzimat Dönemi (1839): Abdülmecit’in ilan ettiği Tanzimat Fermanı ile hukuk, eğitim ve askerlik alanlarında reformlar yapıldı. İlk gazete “Takvim-i Vekayi” yayımlandı.
- Baskı Yönetimi: Abdülhamit döneminde **Meclis-i Mebusan kapatıldı**, baskı yönetimi kuruldu ve birçok aydın sürgüne gönderildi.
- İkinci Meşrutiyet (1908): İlan edildi ancak kısa süre sonra **31 Mart Vakası** yaşandı. Ayaklanma bastırıldı ve Abdülhamit tahttan indirildi. Yerine Mehmet V geçti.
Birinci Dünya Savaşı ve İşgal
1914’te Osmanlı, Almanya’nın yanında Birinci Dünya Savaşı’na katıldı ve dört yıl süren savaşın ardından **Mondros Mütarekesi** imzalandı. 15 Mayıs 1919’da Yunan ordusunun İzmir’e çıkmasıyla Anadolu’daki direniş başladı.
Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924)
Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi ile Osmanlı’ya geçen halifelik makamı, son dönemde gericiliğin aracı haline gelmişti. Vahdettin’in ülkeyi terk etmesi ve Abdülmecit’in halifeliği siyasî amaçlarla kullanma çabaları, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde tepki çekti.
3 Mart 1924’te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından **halifelik makamı kaldırıldı**, bu da altı asırlık imparatorluğun ve onun temsil ettiği kurumların tarihe karıştığı kesin anı işaret etti.