İstanbul Tüneli nedir, Galata ve Beyoğlu’nu birbirine bağlayan bu metro hattı nasıl ve kim tarafından yaptırıldı? 1867’de İstanbul’a gelen Fransız mühendis Henri Gavan’a tünel yapma fikri nasıl ilham verdi? Tünel ne zaman tamamlandı ve törenle açılışından önce neden hayvan taşındı?
🚇 TÜNELİ KİM YAPTIRDI?
Yurdumuzun tek metrosu olan İstanbul Tüneli (Beyoğlu ile Galata’yı birbirine bağlar), Beyoğlu’na çıkarken yokuşta yorulan bir Fransız mühendisi yaptırmıştır.
- İlham: 1867’de İstanbul’a gelen Henri Gavan adındaki Fransız mühendis, Galata’dan Beyoğlu’na çıkarken yokuşta yorulmuş ve bu, ona bir tünel yapmak için ilham vermiştir.
- İnşaat ve Açılış: Yurduna dönen Gavan, 1869 yılında tekrar İstanbul’a gelerek izin almış ve tünelin inşaatına başlamıştır. Tünel 1874’te tamamlanmış ve herhangi bir tehlike ihtimaline karşılık ilk seferinde hayvan taşınmıştır. Bir kaza olmayınca 1875’te tünel törenle açılmıştır.
- Özellikleri: 626 metre uzunluğundaki Tünel, ilk zamanlarda çok ilkeldi, sonradan elektrikli hale getirildi. 1939 yılına kadar çeşitli yabancı şirketler tarafından yönetilen Tünel, bu tarihte İstanbul Elektrik Tramvay Tünel İdaresi’ne verilmiştir.
1867 yılında Fransız mühendis Eugène Henri Gavand, iş için İstanbul’a geldiğinde şehrin yoğunluğundan ve özellikle Galata ile Pera (Beyoğlu) arasındaki dik yokuşlardan çok etkilenir. O dönemde Galata, limanın ve ticaretin merkeziyken, Pera Avrupalıların ve üst düzey Osmanlı vatandaşlarının yaşadığı, eğlence ve kültür merkeziydi. Bu iki önemli nokta arasında sürekli bir insan ve yük trafiği vardı, ancak aradaki dik yokuşlar ulaşımı oldukça zorlaştırıyordu. Gavand, bu zorluğu aşmak için bir çözüm aramaya başlar. Londra’da yeni açılan yeraltı demiryolunu (metro) görmüş olmasından da esinlenerek, Gavand’ın aklına Galata ile Pera arasına bir yeraltı tüneli inşa etme fikri gelir. Bu tünel, insanları ve yükleri kısa sürede ve kolayca iki semt arasında taşıyacaktı. Projesini hazırlayarak Osmanlı hükümetine sunar ve uzun görüşmelerin ardından 1869 yılında Sultan Abdülaziz’den “Dersaadet Metro Tüneli” imtiyazını almayı başarır. İnşaat Süreci ve Tamamlanması: Tünelin inşaatı 1871 yılında başladı. Gavand’ın kurduğu “The Metropolitan Railway of Constantinople from Galata to Pera” adlı bir İngiliz şirketi tarafından yürütüldü. Çalışmalar sırasında birçok mühendislik zorluğuyla karşılaşıldı. Özellikle zeminin yapısı ve yeraltı su kaynakları, inşaatı yavaşlatan faktörler oldu. Ancak tünel, yaklaşık dört yıl süren yoğun çalışmaların ardından tamamlandı. Açılış ve Hayvan Taşınması: İstanbul Tüneli, 17 Ocak 1875 tarihinde büyük bir törenle hizmete açıldı. Ancak açılış öncesinde çok ilginç bir olay yaşandı: Tünelde insan taşımacılığına başlamadan önce, halkın bu yeni ve yeraltı ulaşım aracına güvenini sağlamak amacıyla hayvanlar (genellikle atlar ve koyunlar) taşındı. Bu uygulama, halk arasında yayılan “yeraltı canavarı” gibi batıl inançları ve korkuları gidermeyi amaçlıyordu. Eğer hayvanlar tünelden sağ salim geçebiliyorsa, insanlar için de güvenli olacağı düşünülüyordu. Bu deneme başarılı oldu ve halk tüneli kullanmaya başladı. İstanbul Tüneli, açıldığında 573 metre uzunluğunda, 6.7 metre genişliğinde ve 4.9 metre yüksekliğindeydi. İki istasyon arasında karşılıklı hareket eden iki vagonlu sistemi vardı. Elektrikli sistemle çalışan vagonlar, eğimi sayesinde bir karşı ağırlık prensibiyle hareket ediyordu. Tünel, açılışından bu yana İstanbul’un ulaşımında önemli bir rol oynamış, şehrin modernleşme sürecinin sembollerinden biri haline gelmiştir.