Aysberg (Buzdağı) nedir, nerede ve nasıl oluşur? Kütlesinin yaklaşık %90’ı su altında kalan bu yüzen buz kütleleri, yüzlerce, hatta binlerce yıl boyunca biriken karın sıkışması sonucu nasıl tatlı su buzullarından kopar? Titanik faciasına neden olması gibi deniz trafiği için neden büyük bir tehlike oluşturur?
🧊 AYSBERGLER
Aysberg (Buzdağı), karadan koparak okyanuslara sürüklenen büyük, yüzen buz kütleleridir. Genellikle Grönland, Antarktika ve Arktik bölgelerdeki buzul ve buz tabakalarından ayrılırlar.
Oluşumu ve Yapısı
- Oluşum: Aysbergler, donmuş deniz suyundan değil, yüzlerce, hatta binlerce yıl boyunca biriken karın sıkışması ve buzullaşması sonucu oluşan tatlı su buzullarından kopar.
- Yüzme Prensibi: Buz, sıvı sudan daha az yoğundur. Bu nedenle aysbergin kütlesinin yaklaşık %90’ı su altında kalır ve sadece küçük bir kısmı (yaklaşık %10’u) su yüzeyinin üzerinde görünür. Bu durum, “bir aysbergin görünen kısmı” deyiminin de kaynağıdır.
- Renk: Sıkışan buzun yoğunluğu nedeniyle, aysbergler genellikle mavi renkte görünürler.
Hareket ve Tehlikeler
- Sürüklenme: Aysbergler, okyanus akıntıları ve rüzgârlar tarafından sürüklenir. Kuzey Atlantik’te, Grönland’dan kopan aysbergler Labrador Akıntısı ile güneye doğru hareket ederek gemi yollarına ulaşabilirler.
- Tehlike: Aysbergler, özellikle su altında kalan ve görünmeyen büyük kütleleri nedeniyle deniz trafiği için büyük bir tehlike oluşturur. Tarihte, ünlü Titanic gemisinin batması gibi birçok deniz kazasına neden olmuşlardır.
- Çözülme: Aysbergler, daha sıcak sulara ulaştıklarında erirler. Bu çözülen buzullar, dünya okyanuslarına büyük miktarda tatlı su salar.
Sınıflandırma
Aysbergler şekillerine göre sınıflandırılır:
- Tablo Tipi (Tableberg): Antarktika’da yaygın olan, üst yüzeyi düz ve geniş olan devasa, dikdörtgen şeklindeki aysberglerdir.
- Kubbeli veya Sivri Uçlu (Pinnacled): Yüksek ve düzensiz şekillere sahip aysberglerdir.